Elastaan is een synthetische vezel die bekendstaat om zijn uitzonderlijke rekbaarheid. Het is een stof die je tot wel vier tot zeven keer zijn oorspronkelijke lengte kunt uitrekken, waarna hij vanzelf terugspringt naar zijn beginvorm. Je kent het misschien ook onder de namen spandex of elastane, maar het gaat om precies hetzelfde materiaal.
De vezel bestaat uit een polymeer op basis van polyurethaan. Dat is een kunststof die van nature zeer elastisch is. Elastaan wordt bijna nooit puur gebruikt, maar altijd gemengd met andere stoffen zoals katoen, polyester of nylon. Al een klein percentage, soms maar 2 tot 5 procent, is genoeg om een stof merkbaar meer rek te geven.
Wat is elastaan precies en hoe wordt het gemaakt?
Elastaan is uitgevonden door DuPont in de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Het werd op de markt gebracht als alternatief voor rubber in kleding. De productie begint met een vloeibare polymeeroplossing die door kleine gaatjes wordt geperst, vergelijkbaar met hoe spaghetti door een zeef gaat. Het resultaat zijn dunne, lichte draden die vervolgens worden gesponnen en verwerkt in stoffen.
Omdat de draden zo dun en licht zijn, voeg je ze nauwelijks gewicht toe aan een stof. Dat maakt elastaan populair in kleding waarbij gewicht en bewegingsvrijheid belangrijk zijn, zoals sportkleding, badpakken en ondergoed.
Eigenschappen van elastaan als stof
De belangrijkste eigenschap is de rek. Maar elastaan doet meer dan alleen meebewegen. Hier zijn de voornaamste kenmerken op een rij:
- Hoge elasticiteit: de stof rekt ver mee en keert terug naar zijn oorspronkelijke vorm zonder te vervormen.
- Lichtgewicht: elastaanvezels zijn dun en voegen weinig gewicht toe aan een stofmengsel.
- Vormvastheid: kleding met elastaan behoudt zijn pasvorm langer dan kleding zonder.
- Glad en zacht: de vezel geeft een stof vaak een soepele, gladde feel.
- Vochtbestendig: elastaan absorbeert weinig vocht, wat handig is in sportkleding en badkleding.
Waarin zit elastaan?
Je vindt elastaan in veel meer kleding dan je misschien denkt. Controleer het etiket van je jeans en de kans is groot dat er 1 tot 3 procent elastaan in zit. Dat kleine percentage maakt de spijkerbroek al een stuk comfortabeler om te dragen. In sportleggings of zwemkleding kan het percentage oplopen tot 20 procent of meer.
Veelvoorkomende producten met elastaan zijn: sportkleding, zwemkleding, ondergoed, sokken, jeans met stretch, panty’s en corrigerende kledingstukken. Zelfs in sommige medische hulpmiddelen, zoals steunkousen, zit elastaan verwerkt.
Nadelen van elastaan: eerlijk afgewogen
Elastaan heeft ook duidelijke nadelen. Ten eerste is het niet duurzaam in de milieuzin van het woord. Elastaan is een synthetisch materiaal op basis van aardolie en is niet biologisch afbreekbaar. Bovendien is het lastig te recyclen, zeker als het verweven is met andere vezels.
Ten tweede kan elastaan bij hoge temperaturen zijn elasticiteit verliezen. Was je kleding met elastaan op hoge temperaturen of droog je het in een hete droger, dan kan de rek verminderen en kan de stof gaan vervormen. Wassen op 30 of 40 graden en luchten in plaats van machinaal drogen is de beste aanpak.
Ten derde is kleding met een hoog elastaangehalte minder geschikt voor mensen met een latex- of rubberallergie, hoewel echte allergische reacties op elastaan zeldzaam zijn. Toch kan gevoelige huid bij nauw aansluitende elastaanstof soms huidirritatie ervaren.
Elastaan versus andere rekbare stoffen
Elastaan wordt soms verward met lycra. Lycra is echter een merknaam van DuPont voor elastaan, net zoals spandex een gangbare aanduiding is, vooral in Noord-Amerika. Het gaat om dezelfde vezelsoort.
Rekbare stoffen bestaan ook zonder elastaan, bijvoorbeeld jersey of ribstof op basis van katoen. Die stoffen rekken vanwege hun breistructuur, maar de rek is minder krachtig en minder herstelbaar dan bij stoffen met elastaan. Als je echt bewegingsvrijheid nodig hebt, geeft een stof met elastaan meer comfort dan een rekbare stof zonder.
Wil je weten hoeveel elastaan in een stuk kleding zit, kijk dan altijd op het materiaaletiket. Een percentage van 2 tot 5 procent geeft lichte rek en is typisch voor jeans of casual kleding. Een percentage van 15 tot 25 procent vind je in sportkleding en badmode, en dat geeft maximale bewegingsvrijheid. Voor alledaagse kleding is een laag percentage vaak genoeg om het verschil te voelen.