Leer strijken is technisch mogelijk, maar wordt door vrijwel alle leerexperts en boekbinders sterk afgeraden. De hitte van een strijkijzer beschadigt het materiaal: leer verkleurt, de nerf sluit zich (“blind” worden van de nerf) en de structuur van het leer raakt aangetast. Er zijn bijna altijd betere alternatieven om kreukels of vouwen in leer te verwijderen.
Wat gebeurt er als je leer strijkt?
Leer is een natuurlijk materiaal dat slecht reageert op directe hitte. Zodra een strijkijzer het leer raakt, kunnen er drie dingen misgaan. Ten eerste verkleurt het leer, vaak donkerder en ongelijkmatig. Ten tweede “sluit” de nerf zich: de fijne structuur aan de bovenkant van het leer verdwijnt of wordt mat, wat ook wel “blinde nerf” wordt genoemd. Ten derde kan het leer krimpen, stijf worden of zelfs scheuren.
Dit geldt voor vrijwel alle soorten leer: rundleer, kalfsleer, varkensleer en ook imitatieleer. Synthetisch leer (kunstleer) is nog gevoeliger voor hitte en kan letterlijk smelten of bubbelen bij contact met een strijkijzer.
Wanneer kun je leer strijken overwegen?
Er is een heel kleine uitzondering: sommige boekbinders en leerambachtslieden gebruiken een strijkijzer op de laagste stand, met een dikke beschermende doek of braun-papier tussen het strijkijzer en het leer. Ze laten het leer dan ook nooit echt warm worden, maar gebruiken de lichte warmte alleen om lijmresten aan te drukken of een vouw te ondersteunen die al met vocht is behandeld. Dit is een techniek voor ervaren ambachtslieden, niet iets voor thuis zonder ervaring.
Voor gewone situaties, zoals een gekreukt leren jas, een handtas met een deuk, of leer met vouwen, is strijken nooit de juiste aanpak.
Wat werkt dan wél om kreukels in leer te verwijderen?
Gelukkig zijn er meerdere methodes die veiliger en effectiever zijn:
- Vocht en druk: Maak het leer licht vochtig met een vochtige doek (niet drijfnat) en leg het daarna plat onder een zwaar voorwerp, zoals een stapel boeken. Laat het zo 24 tot 48 uur liggen. De vouw trekt er op natuurlijke manier uit.
- Hangend drogen: Voor een leren jas werkt het goed om hem op een brede hanger te hangen in een vochtige ruimte, zoals vlakbij een douche met stoom. Niet in direct contact met stoom, maar in de omgeving ervan.
- Leercrème of conditioner: Een goede leerconditioner maakt het materiaal soepeler, waardoor lichte kreukels vanzelf minder zichtbaar worden. Dit helpt tegelijk ook de levensduur van het leer te verlengen.
- Warmte op afstand: Een föhn op lage stand, op minimaal 20 centimeter afstand, kan helpen om het leer iets soepeler te maken terwijl je het met je handen in vorm drukt. Zorg dat het leer nooit echt warm aanvoelt.
Leer strijken met stoom: ook een risico
Soms wordt stoom als alternatief voor direct strijken genoemd. Ook dit is niet zonder risico. Stoom kan leer doen uitzetten, vlekken veroorzaken of de kleurstof aantasten. Als je toch stoom gebruikt, doe dit dan nooit direct op het leer. Houd de stoomreiniger of stoomfunctie op ruime afstand en behandel een klein, onopvallend stukje eerst om te testen wat er gebeurt.
Voor waardevolle leren voorwerpen, zoals een designtas, vintage leer of dure leren kleding, is het verstandig om een professionele leerspecialist of schoenenmaker in te schakelen. Die heeft de juiste middelen om kreukels en vouwen te verwijderen zonder het leer te beschadigen. De kosten daarvan zijn bijna altijd lager dan de schade die een verkeerde behandeling thuis kan aanrichten.