Spandex is een synthetische stof die bekend staat om zijn extreme rekbaarheid. Het is een elastische vezel die tot wel vijf à acht keer zijn eigen lengte kan uitrekken en daarna volledig terugveert naar zijn oorspronkelijke vorm. Dat maakt spandex uniek vergeleken met de meeste andere stoffen.
Je kent spandex misschien ook onder de namen elastaan of lycra. Elastaan is de Europese benaming voor dezelfde vezelsoort. Lycra is een merknaam, net zoals Kleenex dat is voor tissues. Het gaat in alle drie de gevallen om hetzelfde materiaal, alleen de naam verschilt.
Hoe wordt spandex gemaakt?
Spandex is een kunststofvezel op basis van polyurethaan. Het wordt in een chemisch proces gesponnen tot dunne, elastische draden. Die draden zijn van zichzelf al erg sterk en licht van gewicht. Eén draad spandex is veel dunner dan een menselijk haar, maar trekt toch veel kracht.
Wat spandex bijzonder maakt, is hoe het is opgebouwd. De molecuulstructuur bestaat uit harde en zachte segmenten die afwisselen. De zachte segmenten geven de rek, de harde segmenten zorgen ervoor dat de stof terugveert. Dat geeft spandex zijn typische elastische gedrag.
Wat is spandex voor stof in de praktijk?
In de praktijk zie je spandex bijna nooit als 100% pure stof. Het wordt vrijwel altijd gemengd met andere vezels, zoals katoen, polyester of nylon. Een kleine hoeveelheid spandex is al genoeg om een stof rekbaar te maken. Denk aan een jeans met 2% elastaan: die stof voelt al een stuk soepeler aan dan een volledig katoenen broek.
Hoe meer spandex er in een stof zit, hoe rekbaarder die stof is. Sportkleding en zwemkleding bevatten vaak een hoger percentage, soms 15 tot 30%. Ondergoed en sokken liggen daar tussenin. Een spijkerbroek heeft meestal maar 1 tot 5% spandex nodig om comfortabel te zitten.
Waar vind je spandex?
Spandex zit in veel kledingstukken die je dagelijks draagt, vaak zonder dat je het doorhebt. Bekende toepassingen zijn:
- Sportkleding en leggings
- Zwemkleding
- Ondergoed en beha’s
- Sokken en panty’s
- Stretch spijkerbroeken
- Elastieken in taillebanden
- Compressiekleding en steunkousen
Ook buiten de kledingwereld kom je spandex tegen, bijvoorbeeld in medische bandages en orthopedische hulpmiddelen. Overal waar flexibiliteit en herstelkracht belangrijk zijn, is spandex een logische keuze.
Voordelen van spandex
Spandex heeft een aantal duidelijke sterke punten. Het is licht, rekbaar in alle richtingen en behoudt zijn vorm goed. Kleding met spandex zit comfortabel, beweegt met je mee en trekt niet krom na het wassen. Dat is waarom sportmerken en modefabrikanten het zo graag gebruiken.
Spandex is ook duurzaam in gebruik. Het slijt minder snel dan veel andere elastische materialen en behoudt zijn rek ook na veelvuldig wassen. Bovendien absorbeert het weinig vocht, waardoor spandexblends snel drogen.
Nadelen en valkuilen
Spandex is niet zonder nadelen. De stof ademt slecht als het aandeel in een mengstof te hoog is. Bij warm weer of intensief bewegen kan dat onaangenaam aanvoelen. Kies daarom bij warmtegevoeligheid voor stoffen met een laag spandexgehalte, gecombineerd met ademende vezels zoals katoen of bamboe.
Spandex verdraagt hoge temperaturen slecht. Wassen op meer dan 40 graden Celsius kan de elasticiteit beschadigen. Drogen in de droger is bij hoog spandexgehalte af te raden, net als strijken op hoge stand. Lees altijd het waslabel.
Een ander punt is duurzaamheid in de bredere zin: spandex is een synthetische vezel en breekt niet af in het milieu. Bij het wassen komen er ook microplastics vrij. Dat is een reëel nadeel als je bewust met je kledingreducties omgaat.
Spandex, elastaan of lycra: wat is het verschil?
Dit is een veelgestelde vraag, en het antwoord is simpel: er is geen verschil in materiaal. Spandex is de Amerikaanse benaming, elastaan de Europese. Lycra is een merknaam van het bedrijf INVISTA, net als hoe Spa een merknaam is voor water. Op een kledingLabel in Europa staat vrijwel altijd “elastaan”; in de VS staat er “spandex”.
Spandex is dus een veelzijdige, rekbare kunststofvezel die in kleine hoeveelheden al een groot verschil maakt in hoe kleding zit en beweegt. Het is handig om het percentage op het label te bekijken: dat zegt veel over hoe soepel, passend en temperatuurgevoelig een kledingstuk is.